Gyros Tarifi

Merhaba lezzet tutkunu! Yunan sokaklarının vazgeçilmez kokusu, dönerin Yunanca adıyla yani Gyros‘la bugün mutfağımıza konuk oluyor! O nefis baharatların, yumuşacık etin ve sarımsaklı yoğurt sosun birleşimiyle hazırlanan bu efsanevi lezzeti, evde nasıl profesyonelce yapabileceğinizi tüm sırlarıyla anlatıyoruz. Bu yazı sadece bir Gyros tarifi değil; baharat karışımının sırrından, pidenin hazırlanışına kadar eksiksiz bir yol haritası.

Hadi, bol baharatlı etimizi marine edip, közde sebzelerimizi hazırlayalım ve kendi Yunan sokak lezzetimizi yaratmaya başlayalım! Gyros nasıl yapılır öğrenmek isteyen herkes için buradayız. İçinde en doğru gyros malzemeleri listesinden, merak edilen gyros kalori oranı ve gyros besin değerleri bilgisine kadar her şey mevcut.

Gyros Nedir? Türk Dönerinden Farkı Ne?

Gyros (γύρος), Yunanca’da “dönmek” anlamına gelir ve Türk döneri ile akrabadır. Temelde, dikey bir şişte yavaşça döndürülerek pişirilen, ince dilimlenmiş etin (genellikle domuz veya tavuk), pide ekmeği içinde, domates, soğan ve özel soslarla (tzatziki gibi) servis edilmesidir.

Türk Döneri ile Temel Farklar:

Mükemmel Marine İçin Gerekenler: Gyros Malzemeleri

Doğru malzeme, mükemmel gyros’un ilk adımıdır. İşte 4-6 kişilik bir ziyafet için ihtiyacınız olan gyros malzemeleri:

Tavuklu Gyros İçin (En Pratik ve Yaygın):

Sandviç/Sunum İçin:

• Pide Ekmekleri: 4-6 adet yuvarlak Yunan/Türk pidesi veya lavaş.
• Tzatziki Sosu: (Aşağıda tarifi var)
• Çıtır Garnitür: Marul veya göbek salata (ince kıyılmış), domates (dilimlenmiş), kırmızı soğan (ince halkalar), turşu (dilimlenmiş).
• Kızarmış Patates: (İsteğe bağlı, yanına)

Gerekli Ekipman:

• Derin bir kase (marine için)
• Izgara, tav veya fırın tepsi/ızgara
• Keskin bıçak
• Mutfak ipi (isteğe bağlı, eti sıkıca sarıp “gyros şişi” yapmak için)

Ustaların Sırları: 10 Altın Kural

1. Etin Şekli ve Kesimi: Eti çok ince, geniş ve uzun şeritler halinde kesin (neredeyse “pastırma” dilimi gibi). Bu, hızlı pişmesini ve gyros’a özgü dokuyu yakalamanızı sağlar.
2. Marine Süresi Ne Kadar? En az 2 saat, ideal olarak bir gece (8-12 saat) buzdolabında marine edin. Taze baharatlarınız varsa 2 saat yeter, kuru bahatarlar için gece bekletmek şart.
3. Marine Torbası Kullanın: Eti ve marine sosunu büyük bir buzdolabı poşetine koyun, havayı alıp ağzını sıkıca kapatın. Böylece et her yerine marine olur ve buzdolabınız kirlenmez.
4. Pişirmeden Önce Oda Sıcaklığı: Marine edilmiş eti, pişirmeden 30 dakika önce buzdolabından çıkarın. Soğuk et, tavada veya ızgarada ısı şokuna uğrar ve sertleşebilir.
5. Yüksek Ateş, Hızlı Pişirme: Etinizi çok yüksek ateşte ve hızlıca pişirin. Böylece dışı çıtır, içi yumuşak ve sulu kalır.
6. Sosun Sırrı: Sarımsak ve Salatalık: Tzatziki yaparken, salatalıkları rendeledikten sonra iyice suyunu sıkın. Aksi halde sosunuz sulanır. Sarımsağı ezin, kesmeyin.
7. Pideyi Isıtmayı Unutmayın: Pide ekmeğini kuru bir tavada, tost makinesinde veya fırında hafifçe ısıtın. Soğuk pide lezzeti öldürür.
8. Katman Sırası Önemli: Pideyi açın, önce tzatziki’yi yayın, sonra marul/yeşillik, ardından sıcak eti, en üste de domates ve soğanı koyun. Bu, pidenin altını ıslanmadan korur.
9. Dinlendirme: Eti pişirdikten sonra 2-3 dakika dinlendirmeden kesmeyin/dilimlemeyin. Böylece suyu içinde kalır.
10. Limon Taze Olmalı: Marine ve soslarda kullanacağınız limon suyu mutlaka taze sıkılmış olmalı. Hazır limon suyu acı bir tat verebilir.

Adım Adım Ev Yapımı Gyros Nasıl Yapılır?

İşte, Atina’nın Monastiraki meydanındaki bir tavernadan fırlamış gibi lezzetli bir Gyros tarifi:

Hazırlık Süresi: 20 dk + Marine Süresi: 2-12 saat | Pişirme Süresi: 10-15 dk

Malzemeler (4-6 Kişilik):

Marine için:

• 600 gr tavuk butu (derisiz, kemiksiz)
• 1/2 su bardağı sızma zeytinyağı
• 1/4 su bardağı taze sıkılmış limon suyu
• 4 diş sarımsak, ezilmiş
• 3 yemek kaşığı sade yoğurt
• 2 tatlı kaşığı kuru kekik
• 2 tatlı kaşığı kuru oregano
• 1 tatlı kaşığı kimyon
• 1 tatlı kaşığı tatlı toz biber
• 1 tatlı kaşığı tuz
• 1 çay kaşığı karabiber
• 1 dal taze biberiye, ince kıyılmış (veya 1 çay kaşığı kuru)

Tzatziki Sosu için:

• 1.5 su bardağı süzme yoğurt (veya normal yoğurdun suyunu süzün)
• 1 salatalık (orta boy)
• 2-3 diş sarımsak, ezilmiş
• 1 yemek kaşığı zeytinyağı
• 1 yemek kaşığı taze sıkılmış limon suyu
• 1 çay kaşığı tuz
• 1/2 demet dereotu veya nane, ince kıyılmış

Sandviç için:

• 4-6 adet yuvarlak pide veya lavaş
• 2 domates, dilimlenmiş
• 1 kırmızı soğan, ince halkalar halinde
• 1 küçük göbek salata veya marul, ince kıyılmış

Yapılışı:

Aşama 1: Tavuğu Marine Etme (En Az 2 Saat Önce)

1. Tavuğu Hazırla: Tavuk butlarını çok ince, geniş ve uzun şeritler halinde kesin. Geniş bir kaseye veya buzdolabı poşetine alın.
2. Marine Sosunu Hazırla: Bir kasede zeytinyağı, limon suyu, ezilmiş sarımsak, yoğurt ve tüm baharatları (kekik, oregano, kimyon, toz biber, tuz, karabiber, biberiye) iyice karıştırın.
3. Birleştir ve Beklet: Bu sosu tavuk şeritlerinin üzerine dökün. Ellerinizle (veya poşetin içinde) iyice karıştırın, her parçanın marine olmasını sağlayın. Buzdolabında en az 2 saat, tercihen bir gece bekletin.

Aşama 2: Tzatziki Sosu Hazırlama

1. Salatalığı Hazırla: Salatalığı soyun ve rendeleyin. Rendelenmiş salatalığı bir tülbent içine alıp veya avuç içinizde iyice sıkın ve suyunu tamamen atın. Bu çok önemli!
2. Karıştır: Bir kasede süzme yoğurdu, sıkılmış salatalığı, ezilmiş sarımsağı, zeytinyağını, limon suyunu, tuzu ve kıyılmış dereotunu karıştırın.
3. Dinlendir: Sosu, en az 1 saat buzdolabında dinlendirin. Böylece aromalar birbirine geçer.

Aşama 3: Tavuğu Pişirme

1. Etin Oda Sıcaklığına Gelmesini Bekleyin: Marine edilmiş tavuğu buzdolabından çıkarıp 30 dakika oda sıcaklığında bekletin.
2. Tavayı/Yızgara Isıtın: Büyük bir döküm tavayı veya ızgaranızı yüksek ateşte iyice ısıtın. Yağ eklemeyin (marinede zaten var).
3. Pişir: Tavuk şeritlerini (fazla sosunu süzdürerek) tavaya tek kat halinde yerleştirin. 3-4 dakika bir tarafını, ardından çevirip diğer tarafını 2-3 dakika daha pişirin. Etin dışı güzelce kızarmalı, içi tamamen pişmiş ancak sulu kalmalı. Fazla kalabalık etmeyin, iki parti halinde pişirin.
4. Dinlendir: Pişen tavukları bir tabağa alıp 2-3 dakika dinlendirin.

Aşama 4: Sandviçi Kurma ve Servis

1. Pideyi Isıt: Pideleri kuru bir tavada veya tost makinesinde her iki tarafını 1’er dakika ısıtın.
2. Sosla Başla: Her pideliğin içine bolca tzatziki sosu yayın.
3. Yeşillikleri Ekle: Üzerine ince kıyılmış marul veya göbek salata serpin.
4. Etleri Yerleştir: Dinlenmiş sıcak tavuk gyros’larını yeşilliğin üzerine düzgünce yerleştirin.
5. Sebzelerle Süsle: En üste domates dilimleri ve kırmızı soğan halkaları ekleyin.
6. Katla ve Servis Yap: Pideyi yanlarından içe doğru katlayıp, alt kısmını da üste getirerek paket şeklinde sarın. Ya da olduğu gibi açık servis yapın. Hemen, sıcakken servis edin!

Bu adım adım Gyros tarifi ile sokak lezzetini evinize getirebilirsiniz. Gyros nasıl yapılır artık sizin için bir sır değil!

Soslar ve Garnitürler: Tzatziki ve Daha Fazlası

Tzatziki (Vazgeçilmez):

Yukarıdaki tarif temeldir. Püf noktası: Süzme yoğurt kullanmak veya normal yoğurdun suyunu 2-3 saat süzdürmek.

Diğer Harika Soslar:

1. Skordalia (Sarımsaklı Patates Sosu): Haşlanmış patates, bol sarımsak, zeytinyağı, limon suyu ve cevizle yapılan yoğun bir sos.
2. Melitzanosalata (Patlıcan Salatası): Közlenmiş patlıcan, sarımsak, limon suyu ve zeytinyağı püresi.
3. Acılı Sos (Hot Pepper Sauce): Kırmızı biber, sarımsak, sirke ve zeytinyağı ile yapılır.

Garnitür Seçenekleri:

• Klasikler: Domates, soğan, marul.
• Farklı Dokunuşlar: Közlenmiş biber, közlenmiş patlıcan dilimleri, kırmızı lahana turşusu.
• Peynir: Üzerine rendelenmiş beyaz peynir veya feta peyniri ufalanabilir.

Gyros Kalori Oranı ve Besin Değerleri

Bir gyros sandviç, doyurucu ve enerji vericidir. Besin değerleri içeriğe göre değişir.

1 Adet Tavuklu Gyros Sandviç (1 Pide, Orta Boy) için Yaklaşık Besin Değerleri:

Gyros Kalori Oranını Etkileyen Faktörler:

Diyet ve Sağlık Açısından:

• Yüksek Protein: Tavuk, mükemmel bir yağsız protein kaynağıdır.
• Komple Karbonhidrat: Pide, enerji sağlar. Tam tahıllı seçenekler kan şekerini daha yavaş yükseltir.
• Sağlıklı Yağlar: Zeytinyağından gelen tekli doymamış yağlar kalp dostudur.
• Yüksek Sodyum Uyarısı: Baharat karışımı, tuz ve peynir nedeniyle sodyum oranı yüksek olabilir. Hipertansiyonu olanlar dikkatli tüketmeli, tuzu azaltmalı.

Gyros besin değerleri onu dengeli bir ana öğün yapar, ancak porsiyon kontrolü ve malzeme seçimleri önemlidir.

????️ Pide, Patates ve Sunum Önerileri

Pide Seçenekleri:

1. Yunan Pidesi (Pita): Kalın, yuvarlak ve cepli. Ortası ikiye ayrılabilir.
2. Lavaş: İnce ve yumuşak, dürüm yapmaya uygun.
3. Tam Buğday Pidesi/Lavaşı: Daha sağlıklı, lif oranı yüksek seçenek.

Yanına Ne Yakışır?

• Patates Tava (Tiganites Patates): İnce dilimlenmiş veya stick şeklinde kızarmış patates.
• Fırında Baharatlı Patates: Zeytinyağı, kekik, biberiye ve sarımsakla fırınlanmış.
• Çoban Salatası (Horiatiki): Domates, salatalık, soğan, yeşil biber, zeytin ve beyaz peynirle.
• Pilav: Sade veya sebzeli pilav.

Sunum Fikirleri:

• Sokak Lezzeti Sunumu: Sandviçi yağlı kağıda sarıp, yanına karton bir kasede patates koyun.
• Aile Sofrası: Tüm malzemeleri (et, sos, sebzeler, pideler) ortaya ayrı kaselerde koyun, herkes kendi sandviçini kursun.
• Parti Tabağı: Gyros etini doğradıktan sonra büyük bir tabağa alın, çevresine pideleri, sosları ve sebzeleri dizin.
• Dürüm Şeklinde: Lavaş kullanıyorsanız, tıpkı dürüm döner gibi sıkıca sarabilirsiniz.

Gyros Hakkında Sık Sorulan Sorular (SSS)

1. Gerçek gyros eti gibi dilimlenmiş et nasıl elde ederim?

İki yöntem var:

• Bıçakla Çok İnce Kesmek: Etin liflerine dik olacak şekilde, olabildiğince ince ve geniş şeritler halinde kesin.
• Dondurup Rendelenmiş Gibi Kesmek: Et buzdolabında 1-2 saat dondurulup, sertleşmişken çok ince dilimlenebilir. Ancak marine süresi kısalır.

2. Marine için yoğurt şart mı?

Hayır, ama yoğurt eti yumuşatır ve marine sosunun ete yapışmasını sağlar. Yoğurtsuz da yapılabilir, ancak daha az yumuşak olabilir.

3. Domuz eti kullanacaksam, hangi kısım uygun?

Domuz boyun eti (pork neck) en iyisidir; yağlı ve lezzetlidir. Domuz bonfile daha yağsızdır, dikkatli pişirilmezse kuruyabilir.

4. Fırında gyros yapılır mı?

Evet! Marine edilmiş et şeritlerini, ızgara tepsisine tek kat halinde dizip, 220°C’de önceden ısıtılmış fırında 15-20 dakika, ara sıra karıştırarak pişirebilirsiniz. Üzeri kızarması için son 2-3 dakika “grill” modunu açın.

5. Tavuk etim pişince sert oldu, neden?

• Çok uzun süre marine edilmiş olabilir (asitler proteini sertleştirebilir). 24 saati geçmemeli.
• Çok yüksek olmayan ateşte uzun süre pişirmiş olabilirsiniz. Yüksek ateşte hızlı pişirin.
• Göğüs eti kullandıysanız, doğal olarak daha az yağlı olduğu için daha az suludur.

6. Tzatziki sosum sulandı, ne yapmalıyım?

Hemen 1-2 yemek kaşığı süzme yoğurt ekleyip karıştırın. Bir sonraki sefere salatalığınızın suyunu çok iyi sıktığınızdan emin olun.

7. Gyros etimi önceden marine edip dondurur muyum?

Kesinlikle evet! Marine edilmiş eti, dondurucu poşetlerde porsiyonlayarak 3 ay saklayabilirsiniz. Çözündürdükten sonra aynı şekilde pişirin.

8. Vejetaryen/vegan gyros olur mu?

Elbette! “Gyros” yerine sebzeleri kullanın:

• Mantar (özellikle portobello), ince dilimlenmiş.
• Soya veya buğday eti (seitan), aynı baharatlarla marine edilmiş.
• Közlenmiş patlıcan ve biber.
  Sos olarak vegan yoğurtla tzatziki yapabilirsiniz.

9. Baharat karışımını önceden hazırlayabilir miyim?

Evet, bu çok akıllıca! Aynı oranlarda karıştırıp, hava geçirmez bir kavanozda saklayın. “Gyros Baharatı” olarak her seferinde 2-3 yemek kaşığı kullanın.

10. Yanında hangi içecekler iyi gider?

• Bira: Soğuk bir lager, mükemmel uyum.
• Uzo: Geleneksel Yunan rakısı, bir miktar su ve buzla.
• Şarap: Yunan kırmızı şarapları (Agiorgitiko) veya beyaz şarapları (Assyrtiko).
• Ayran veya Şalgam Suyu: Ferahlatıcı yerel seçenekler.

Gyros, Yunan sokak mutfağının en sevilen, en doyurucu ve en sosyal lezzetlerinden biridir. Bu kapsamlı rehberin, sizi bu lezzetle tanıştırmaya ve evinizde kolayca başarılı olmanıza yardımcı olduğunu umuyoruz.

Unutmayın, bu Gyros tarifi bir başlangıç noktasıdır. Gyros nasıl yapılır öğrendikten sonra, baharat oranlarını kendi damak zevkinize göre ayarlayın, farklı soslar deneyin ve kendi mükemmel gyros’unuzu yaratın. Gyros malzemeleri ulaşılabilir, gyros kalori oranı kontrol edilebilir ve gyros besin değerleri dengeli bir öğün sunar.

Marine sosunuzu hazırlayın, etinizi dinlendirin ve bu Akdeniz lezzet şöleninin tadını çıkarın!

Kali Oreksi! (Καλή όρεξη – Afiyet Olsun!)

Masterchef